Roeteplenner 

Hanne vroog mi’j: ‘Waor gaot ieleu dit jaor met vekantie hen?’ en nao mien antwoord reep ze: ‘Wat! Go’j alwaer naor Frankriek? Nae, dat zol mi’j te wied weg waezen, en wi’j kent daor ok de weg neet. Nae, wi’j gaot fijn röstig ne waeke naor Ommen, naor Pension Vechtlust.
Ieder zien zinne. Hanne hef Vechtlust en wi’j hebt reislust. Wi’j gaot al meer as vieftig jaor naor de zunne, en ’t leefst in Frankriek. Niks teggen ’t Hilgelo, maor dee baggersee lik jao in den zommer wal in Pruussen te liggen.  

Wet ie wat ’t wál is met Frankriek? Ze hebt daor egaal andere wegnummers. Wat ’t ene jaor A72 heet, neumt ze ’t volgend jaor A89. No! Dat schelt nogal wat! Kö’j oe aardig verriejen. En ’t verdut ok nog al, dat steeds waer ni’je kaarten kopen.

Wet ie wat, zeg Toone, wi’j koopt zonnen roeteplenner, dat dink vertelt oe onder ’t riejen waor a’j hen mot. Dan hè’j helemaols gin kaarte meer neudig.
Ik vroog Toone of dat vertellen waor a’j henmot in Frankriek dan in ’t Frans gink. Hee meenen van wal. Hee hef neet zo héél völle verstand van ‘t Frans, dus wol hee d’r leever ene kopen dee alleene Hollands kon praoten.
”Bunt ze d’r neet met ‘t Wenters d’rop?” vroog ik nog. Zoas Toone mi’j ton ankekken en ’t heuf schudden...

Dat roetedink kwam d’r netuurlijk, met ne gebroeksanwiezing van 130 zieden, waor Toone de hele vekantie zeute met was.  

Hoo dat geet met zonnen roeteplenner?
A’j van Wenters naor Mestrich wilt, dan mo’j dat dink van te veuren al zeggen of ie ovver de autobaane of ovver kleine weggekes wilt riejen. Dat ding wil ok nog wetten of ie haost hebt of da’t ’t een hötjen mag duurn. Toone had zich bedach dat e eerste over kleine weggekes van Wenters naor Venlo wol en dan wieter naor Mestrich met de ni’je autobaane. Dat had e ok zo met ’n wiesvinger tegen ’t scherm an e-drukt deuregevvene.  Maor dàt ging neet! Niks van eerste dit en dan meschiens dat. I’j mot zéker wetten wa’j wilt.

Ruzie hef Toone d’r met e had! Met dat dink. Dat wi’j neet wetten. In Wenters, bi’j de rotonde bi’j de watertaorn ging ’t al mis. Toone wol naar Aalten en zo naor Bocholt. Nae, zei een vrouwmens in ‘t apparaat, dan mo’j neet de tweeden afslag nemmen, maor den darden. En dan in ’t Hollands netuurlijk. Keer om, probeer hier om te keren! En wi’j waren pas bi’j Obelink! Toone begon te ropen dat e neet gekke Henkie heten en dat e zelf wal wist waor Aalten lag.
‘Keer om, probeer om te keren en  neem  dan de eerste afslag rechts!’, reep ‘t mense kwaod terugge.
Ik zegge teggen Toone: ‘Doo’t no maor, dan he’j ok gin ruzie’, maor hee was al zo hellig, dat e ne klap op het machientjen gaf-  en doo was ’t mense stille.
 ‘Zó mo’j d’r met doon’, zeg Toone.

Wi’j kwammen heel good in Mestrich, net als altied.  Ach, en daor vroog Toone of z’ em astebleef waer wat zeggen wol.
                                                        *****
                                                

                                                   Slagveld

D’r bunt gebede in Frankriek waora’j vanzelfs stille wordt a’j d’r deurhenveurt. Ene van dee gebede is in Noord Frankriek, waor een groot deel van d’n Groten Oorlog, dèn van ’14-’18 oet e vochten is. Im Westen nichts Neues, het book van Karl Maria Remarque, hef op m’j, doo ‘k zo’n jaor of zestiene was, groten indruk e maket.  De beschrievinge van de helle in de loopgravens, van de jonge kerels die wegrotten in de modder bezorgen mi’j nachmerries. Um iedern bulten werd zwaor e vochten.

Noo zee’j ovveral de erevelden met honderddoezend kruuze, völle zonder name d’rop, en grote gedenktaekens en vlaggen en kransen dee ‘t ’r altied hungt. Dit jaor op den 11den november is ’t 90 jaor elaene at de waopenstilstand e teakend is.  

Stel oe toch is veur da’j daor boer bunt in 1918 en dat het zaod neudig de grond in mot, want ’t is al november, en anders heb i’j en ’t halve land met oe ’t volgend jaor gin brood.
 In dat hele gebeed, de graanschuure van Frankriek, geet het alle boeren zo. Oew hoes  lig plat, het vee is oe af e stollen, de peerde bunt e vorderd veur den oorlog. D’r ligt ovveral nog granaten, het land is deursneden met loopgravens, en dan...     het gruwelijkste van alles, wat vin ie,  a’j an ‘t bouen gaot.

D’r bunt noo musea in e richt met dinge dee’t ze op de velden evonnen hebt, helmen, koppelreeme, schoone, zakbeukskes, ettensgerei ..... maor ’t andere,  wat ze ok e vonnen hebt, lig op ’t karkhof. Onbekende soldaot.

Het is ne zonnigen veurjaorsdag, a’t wi’j daor zo vredig over zon landweggetjen veurt. De tarwe steet er prachtig bi’j, in de wiette teggen d’n heuvel bleuit het koolzaod.

Hier was de helle.

                                                               *****

                                                        Alle neggene!!
Toone en ik wordt ’n dagjen older, al meent wi’j ok da’w nog jonk genog bunt umme te gaon kamperen. Noo jao, kamperen.. wi’j veurt met d’n auto en unzen caravan argens hen waor ’t warm en mooi is, maakt ’t bedde op, haalt ’n pizza, trekt ne flesse wien los en neumt dat kamperen. Wi’j hooft zelfs de caravan neet op de plaatse te douwen, daor hef Toone ’n machientjen veur da’j ‘t wark könt laoten doon. Den hef d'r éne.
De peute van de caravan mo’j naor beneden dreijen tot op de grond, anders he’j kans da’j achterovverkiept a’j met zien beiden achterin staot. Toone döt dat neet meer handmaotig, maor met d’n accuschroevendreijer. TRRRR, veer keere en ’t hele spil steet zo vaste as ’n hoes. Den tweeden.
Op reize gaon is één ding, maor bewiezen da’j ewes bunt, waor a’j later ovver opschept, is een ander dink. De laptop geet met. Elken aovend wordt de foto’s van ovverdag van de camera op d’n laptop e zat. De camera hef een accu. Da’s dree.
De laptop döt ’t ok neet lange a’j em gin stroom geft. Zeker neet met dee kletsverhalen dee ik bi’j de foto’s make. Da’s veere.
Ik vinne ‘t neet slim at Toone ’s aovonds een betjen prikt, maor ’s morgens mot e glad waezen veur ’k ‘m ’n kusjen gevve. ’t Scheerapperaat hef d’r ok ene. Da’s vieve.
Zelf vindt Toone, da’t e ziene bakkebaorden neet met ’t gewone apparaat strak kan afscheern, hee hef daor een trimmer veur neudig. Zesse.
Wi’j bunt mekaare wal ens kwiet a’w gaot winkelen. Daorumme he’w beide 'n mobieltjen bi’j uns. Hoo wied bun ‘k d’r noo met..  achte.
No verget ik nog haoste den roeteplenner, met dee ingebouwde eigenwieze juffrouw. Neggene.

I’j hebt natuurlijk al lange deur wa’k allemaole optelle. De bi’j dee apparaten heurende opladers. Neggen opladers, en allemaole verschillend, en allemaole met een snoer wa’j argens opbergen mot, waor ’t neet knikken kan. De caravankaste is al haoste vol, allenig met dee handige moderne dinge.

Ik zegge teggen Toone: A’t ze noo zó knap bunt um daor bovven op Mars apparaten te laoten ri’jen dee zelfs ok nog zand scheppen könt, könt ze dan neet iets bedenken um met enen oplader ’n paar kleine apparaten hier dichte bi’j de grond te laoten warken?
Toone zeg dat dee opladers niks met Mars te maken hebt, maor ik wol ‘m wal met alle neggen um de oorne slaon.

                                                        *****

                                                        Tellen
Wi’j bunt op ne stillen maondagmorgen begin juni in St. Flour, een provinciestadjen in Zuud-Frankriek. Al vake ha’w vanoet d’n auto de veerkante torens van de kathedraal ezene, net ne vesting, hoge bovven op een rots met de huuze as kukens d’r ummehen.  Waorumme wi’j d’r noo henwoll’n, wet ik neet, wi’j doot de dinge vake zo a’t uns in de kop kump.
Volgens d’n folder van de VVV hef d’n kathedraal een elegant interieur. Da’s natuurlijk wal  belangriek in ne karke.  Wi’j zochten d’r naor, naor dee elegantie, maor konnen ’t zo directe neet ontdekken. Meer in ’t oge veel d’n lap oranje plastic ovver een paar steule, verstofte kunstblomen en –planten naost de altaartrappen en de ankondigingen veur ’t kinderfees van ne maond terugge.
Wi’j bunt daor zes waeke veur ’t toeristenseizoen begunt en meschiens kwam ’t daordeur dat het elegante interieur nog neet op hoogglans was.

Op d'n plattegrond van de karke dee wi’j e kreggen hadden, stonnen alle prachtige bewieze van vrommigheid. Dee moggen d’r waezen. Grote schilderi’jen van de maagd Maria, van heiligen en martelaren. Kleurige gebrandschilderde ramen.  Doopvonten, ne schrien van gold met resten van bisschop Flour, dee in de viefde eeuw de leu daor bekeerd hef.
Maor al dee mooie dinge maakten op mi’j neet zovölle indruk as iets wat neet op de plattegrond ston. ‘n Wandtableau van wit marmer, waor met bloodrode letters veer ri’jen namen opstonnen. D’r bovven ston ‘Veur de kindere van dizze parochie, gesneuveld veur Frankriek’ en d’r onder ston ‘1914-1918’.   

120 Namen. 120 Jongens oet maor enen parochie in een klein  arm stadjen.
Dat ‘t ‘r zovölle bunt is ekstra tragisch, umdat völle olders hunnen zönne geerne soldaot zagen worden, want dat was ‘n oetkomst veur arme gezinnen. In deenst had oewe zönne ‘n good stel kleren, genog te aeten en hee kreeg nog geld too. Jongens gingen ok in deenst als remplaçant veur leu dee’t meer geld hadden en de deenstplicht afkochten. De bedragen die betaald worden, wet ik neet, maor dee arme leu konnen zo’n extra bedrag netuurlijk maor wat good gebroeken.
De jonges zelf wisten vake neet ens waor at ze hengingen, allenig dat ze argens heel wied weg Frankriek mosten verdedigen. En ze dachten allemaole dat zee ’t d’r good vanaf zollen brengen. Het bunt altied anderen dee sneuvelt.  

Ik laeze nog ne keere alle namen en telle ze nog ens secuur nao. De veer ri’jen bunt neet evven lange, zee 'k noo. Het bunt gin 120, maor 121 namen. Enen held ha’k neet met e teld: Louis Chanson heten e. Zol dèn zingend d’n oorlog in e gaone waezen?

                                                             *****

                                                           Voetbal

Wi’j staot hier noo ne waeke op dizzen Fransen camping, en wi’j zeet hier zowat alleenig maor Hollanders. De campingeigenaars komt oet den Achterhook en da’s wal makkelijk praoten, a’j neet zo good met Frans bunt. En noo zee’j dus op ’n klein stuksken Frankriek ’n trop Hollanders bi’j mekaare dee't zich in Holland nooit zollen leren kennen, maor dee noo in de kantine énen groten familie liekt, - a’t voetballen d’rop is.
Nae, ‘k gao ’t neet ovver voetballen hebb’n, daor mo’j verstand van hebb’n, anders kö ‘j baeter de mond dichte holl’n. Zeg Toone. Toone hèf ‘t neet zo op voetballen. A’t er is ene met em ovver praoten wil, dee em neet zo good kent, dan begunt Toone altied over Abe Lenstra. Dat e dee zo geerne zut spöllen.  Dat e altied kik a’t e metspölt in ’t Nederlands elftal.
Totaal onbegrip bi’j d’n ander en een meewaorigen blik naor mi’j too. Is ‘t al zo slim met em?          Dat spelleken spölt e ok a’t ovver schaatsen geet. Dan döt e net of e is blieven hangen an Sjoukje Dijkstra.

Noo evven serieus. Ik wol’t gaar neet ovver schaatsen hebb’n, en al helemaols neet ovver Toone. Dat doo’k later meschiens nog wal is ne keere as ie en ikke mekaare wat baeter kent. Ik wol ’t hebb’n ovver Hollanders dee in ’t boetenland mekaare opzeukt, a’t voetballen d’r op is.  
I’j heurt vake dat Hollanders wereldburgers bunt, dee d’r niks op teggen hebt in vrömde lande ’n ni’j bestaon op te bouwen of andere leu te vertell’n hoo ’t ze de dinge anders en baeter mot doon. Want ’t bunt leu, dee zik heel good alleenig könt redden. Dee gin andere Hollanders neudig hebt. Ze wilt mekaare in ’t boetenland soms gaar neet leren kennen: dan doot ze op een caféterras net of ze geen Hollanders bunt-  zachjes praoten Annie, daorgunder zit Hollanders. –

Maor dan inens,  bi’j de voetbalwedstried Frankriek- Nederland veur ’t EK, dan kroept ze bi’j mekaare in de kantine, schreeuwt teggen vrömde leu hoo geweldig “wi’j” bunt, geft ’n rondjen um te laoten zeen ho bli’j ze met al eur ni’je vrinde bunt, met Ron en Stanley en hoe heet i’j ok al waer,  en gaot samen zingend naor de caravan um met de nije kamerö nao te feesten.

Wat döt voetbal met mensen? Ik zal ’t nooit begriepen.
De Achterhoeksen campingmevrouw wont noo al meer as 20 jaor in Frankriek. At Toone ’t brood geet halen d’n volgenden morgen, zeg ze: Goed he, dat wij gewonnen hebben!
Jao, das zeker mooi, zeg Toone, maor veur wee bun ie, veur Frankriek of veur Holland?
Dee vrouwe kik em toch an! Wis hee dan neet ens wee ’t e wonnen had?
Veur Nederland natuurlijk! zeg ze dan.

                                                         *****

                                                   'n Blank velleken

Wi’j bunt weer een endeken wieter e trokken en staot an de Middellandse Zee. Op dizzen camping he’w een schitterende plek e vonnen, vlak bi’j een beschermd natuurgebied, de Bagnas zoat ze ’t hier neumt. Meertjes van brak water waor völle vögele te zeen en te hören bunt, dee ‘j  bi’j ’t Hilgelo neet zeet. Wi’j vindt ’t een belaevenis um d’n voggel hop naost de caravan te zeen rondscharrelen, helemaols neet schuw.  Hier hebt wi’j ok de dwergooruil leren kennen, met zien eentonig metronoomgeluud. Mooi at ‘r midden in de nacht wal veere tegelieke an ’t roopen bunt, net of ze alle tied hebt. tuut....tuut......tuuut.....’t Vaakste de maot tellen wa’k op ene riege van enen voggel e heurd hebbe was 31 maol. ‘k Zal 't neet naodoon!  

Zonder da’j d’r echt veur in de zunne gaot liggen, wor i’j hier toch hartstikke broen. In de zunne liggen bakken deen wi’j vrogger wal, maor noo wet wi’j dat ’t neet zo best is veur oew gezondheid, daorumme zit wi’j op ’t heetst van de dag in de schemme van de beume te laezen. 

Noo mo’k d’r inens waer an denken, da’k as kind altied heel broen was, op de rugge haoste zwart. In d’n zommer kwam ik elke dag in ’t zwembad, wi’j wonnen d’r in de buurte. Ton ‘k zon jaor of zesse was, pakten opoe Drika mi’j is stevvig bi’j d’n arm, dreijden mi’j umme, dee de vlechten umhoge en zei: Kind, wat bu’j toch gèèl in de nakke! Oew mooder wast oe neet good!   En doo ging ze met een schötteldook en wat vim an ’t wrieven. ’t Vel dee d’r mi’j piene van, maor ’t gèèl, zoat zee ’t neumen, ging d’r neet met weg.

Mien opoe oet Meddo was nog oet d’n tied dat broen wezzen neet damesachtig was.  Zee von dee ni’jerwetse fratsen van ‘broen is bjoetiefoel’ maor niks. Dames hadden ’n blank velleken, dee hoven immers neet op ’t land te warken, dat ko’j zo zeen. En eur kleindochter mos ne dame worden.   Maor ach, dee had neet de goeie genen daorveur.

                                                         *****

                                            De Middellandse Zee.
Ik dachte vrogger dat dee Middellandse Zee ginnen echten zee was zoat unzen zee, de Noordzee. Daor ha’j golven en ’n branding, daor ko’j temninste van ne ZEE spraeken, wa’j van dat strakke blauwe water zonder branding neet zeggen konnen. De foto’s dee’j in beuke ovver Frankriek zag, leten oe altied een blauw meer zeen, waor a’j zo kalm op zeilen konnen. ’t Was  daor altied mooi weer, in februari bleuiden overal de mimosa al en begon de zommer.

Wi’j hebt in al dee jaoren da’w d’r hengaot, in alle jaorgetieden, wal anders e leerd. Met Karsmissen wazzen wi’j in Sainte Marie de la Mer. Wi’j lepen ovver ‘t strand daor en kold dat het was! Het stormen zo hard as bi’j een noordwesterstorm an ’t noordzeestrand. D’n mistral kwam zó van ’t ies van de Alpen af, in enen rechtdeur via ’t Rhonedal op de kustvlakte an,    waor wi’j lepen.

In ’t eerste van mei wazzen wi’j ne keere an de Cote d’Azur, op ne camping dee Fleur de Mai, Meibloempje, Lelietje van dalen, heten. De camping was officieel nog neet los, maor wi’j mochten d’r wal op. Waorumme d’r wieter gin mense was, ha’w gauw in de gaten. Twee dage he’w met slagraegens in de tente e zaeten, doo wazzen wi’j het zat en bunt in een hotelleken e gaone, wi’j waren deurendeur kold. Jao, zeien ze daor, in mei wol’t an de kuste wal is vaker zovölle raegenen!

‘n Paar jaor e laene bunt ‘r in augustus in twee daage tied 12 mensen verdronken tussen Narbonne en Sète, da’s messchiens honderd kilomaeter. De wind dee van Afrika kwam, maken zukke hoge golven, dat de grond veur het strand deepe gaten kreeg en de mensen dee soms heel good zwemmen konnen in drejkolken dee t’r eerder neet e west wazzen terechte kwammen en verdronken.

I’j snapt de leu ok neet. De strandwachten lepen met megafoons langs ’t water um de mensen d’r oet te ropene, een bootjen varen achter de zwemmers langs en ok vandaor heurden de leu dat ze oet ’t water mosten gaon, dat dejen ze dan ok wal, veur efkes. Zo gauw de bewakers wieter lepen, gingen toch wat waoghalzen ’t water weer in.

Ok bi’j unzen camping speulden d'r ene an.  In ’t plakbook he’k het krantenstuksken dat ‘r ovver geet bewaard. Ik maken daor een gedichjen op. In ’t Nederlands. Dit is ‘t:

(MIDI LIBRE van 3 augustus 2003:Faits divers. Un homme d’une soixantaine d‘années est mort après-midi vers 17h sur la plage du quartier naturiste du Cap d’ Agde. L’homme, qui se bagnait, a succombé à une noyade malgré l‘ intervention des secours et la venue, sur place, de l’ helicoptère de la Securité civile.) 

                        Kleine storing 

Een half uur later lijkt het strand weer heel gewoon;

alleen die pootafdrukken van de baar en ’t schoon

door reddingshelicopter opgewerveld zand…

de paar geknakte parasols, de lege binnenband.

 

En waar François, die oude, net is aangespoeld,

wordt ’t strand door kindertjes weer juichend omgewoeld.

                                 *****                              

                                               Veurraod

Wi’j  nemt a’w weg gaot zoas noo naor Frankriek, echt gin mud eerpele met, of vleis in blik, - ovveral bunt joo winkels, aok an de Middellandse zee he’j de Lidl, maor een paar dinge dee ‘t ze daor neet verkoopt, nemt wi’j wal met. 
Wi’j nemt ok grei van Frankriek met naor hoes, wa’j bi’j uns neet zo lekker könt kriegen. Ik gao oe echt neet alles verraon wa ’w met naor hoes nemt, want dan he ’w elken aovend vesite, maor wat op de henreise metgeet, dat kan ‘k wal vertellen, da’s toch op!  

Chocolade hagelslag, in Frankriek is ’t alleenig te koop in zaekskes van 10 gram um ne taarte te versieren,
lange beschuutkes,  veur bi’j de chocolademelk elken morgen,
Droste cacao, veur chocolademelk bi’j de lange beschuutkes,
en netuurlijk roggebrood, veur onder d’n appelstroop
en ok appelstroop veur óp ’t ............ja juust, roggebrood.!

Dee  appelstroop nemt wi'j neet met in glazen pötte, maor in blik. Da’s lichter in gewich.

Doo ‘k van ‘t eerste bliksken d’n dekkel losdee, zag ik Toone ’n betken vrömd d’r naor kieke’n, ok bi’j ’t losmaken van ’t tweede blik ne waeke later keek e of e heel wat anders zag. Ik vroog em wat er mis met was, maor nae, dat was ’t neet. En doo kwam ’t hele verhaal.  

Teggen ‘t ende van d’n oorlog was e zowat vieftiene en wonnen in Lichtenvoorde bi’j familie, umdat het hoes van zien grootmoder, waor hee ok wonnen, in Wenters, ‘gevorderd’ was deur de duutsers. Op strooptocht naor wat te aeten kwam e bi’j ne duutsen vrachtwagen dee vanoet de loch kapot e schotten was en waor gin bewaking meer bi’j was. De duutsers gingen d’r immers  al vandeur.  Ze konnen alleene neet alles metkriegen wat ze eerst e klaut hadden.

Toone kik in den vrachwagen en zög allemaole blikken appelstroop staon, hee maken d’r ene los, jao, prachtig glimmende donkere appelstroop.  Doo d’r ene an kwam lopen, dee e gauw d’n dekkel d’r weer op, heel zich wieter heel stille en doo ’t gevaor e waeken was, kroop e met twee dubbelgrote blikken oet den wagen, en verstoppen ze in d’n hof. Vlak d’rnao was ’t vrede en konnen ze weer naor eur eigen hoes. Toone leep met zien grotmoder en het evacuatiekarretjen met helemaol onderin de blikken appelstroop  weer naor Wenters. 

In dee zommer van ’45 wollen Toone en een paar kammeröö van de padvinderi’je ’n echt kampvuur stokken en d’r brood bi’j aeten.  Iederene nam wat met van hoes, brood, melk, ranja, appels, én appelstroop. Toone zei dat hee veur appelstroop zol zorgen. Appelstroop?? Hoo kwam e daoran? Dat zol e ’s aovens wal vertell’n.
Het grote blik ston als pronkstuk in ‘t midden van alle meer gewone dinge. Appelstroop, dat hadden ze al zo lange neet meer e had! Toone was de held, hee mog het blik losmaken en d’r met rondgaon.
't Smeervet vonnen ze neet lekker....

En noo, bie’j ’t losmaken van ’n bliksken appelstroop, zee ‘k in de ogen van Toone nog de piene van dat aogenblik, meer as 60 jaor elaene.

                                                       *****