31 oktober
Nog niet eens zo heel lang geleden, goed veertig jaar pas, werkte ik in de boekhandel van een Doopsgezind eigenaar. Ik was zelf ook DG en in die tijd was er 's avonds op 31 oktober een herdenkingsdienst in het kerkje. Hervormingsdag. Luther had in 1517 op die dag 95 stellingen tegen de aflaatpraktijken van de RK-kerk aan een kapeldeur in Wittenberg gespijkerd en bracht zo een enorme beweging op gang die leidde tot een kerkelijke afscheiding en het ontstaan van het Protestantisme.
Als het op die dag koopavond was, ging de winkel dicht. Veel winkels verschoven dan de koopavond.  Wanneer is dat afgeschaft?

Zondag 30 oktober
Wéér niet gelukt! Hou ik mijn radiogestuurd Aldihorloge vannacht om, want nu wil ik wel eens weten hoe dat terugzetten gaat, 23 rondjes vooruit of 1 rondje achteruit, en mislukt het wakker blijven grandioos. Het kwam zo, ik was vroeg gaan slapen om op tijd wakker te zijn voor de grote waarneming en toen werd ik om middernacht klaarwakker door de NUON-schakelaar die met een klap naar 11.00 uur sloeg.  Toen ik toch wakker was, kon ik ook wel even de radio aanzetten en water gaan drinken. Mooie muziek was dat! Welke zender had ik nou opstaan? O, nee, het was een CD van mezelf! Ik deed de schemerlampen aan, kroop in de slaapstoel en genoot van Grieg. Om kwart over twee werd ik wakker, mijn horloge stond op kwart over twee, maar de wekker had het kwart over drie, verdorie, was het weer niet gelukt! Weer een jaar wachten.

29 oktober
Wat een genot om weer zonder pijn buiten te kunnen lopen! Nog wel met krukken, maar tóch. Ik had op weg naar de eik een ontmoeting met 109 Lieveheersbeestjes, 9 wilden op mijn vest mee naar binnen, de andere 100 verkozen een plekje in de zon op de caravan. De enorme haas van al wel 6 jaar werd wakker toen ik langs zijn kuiltje achter de berg kwam en huppelde richting wilg, ging er eens goed voor zitten, draaide zich toen onderzoekend naar me om en ik zag hem denken: Hé, hoe kan ze nou ineens vier poten hebben! Die zal hard kunnen lopen!

Ik ben echt helemaal achter wat het culturele nieuws betreft, wist niet eens wie de Nobelprijs voor literatuur gekregen had. Het is de Zweed Tomas Tranströmer. Bernlef heeft gedichten van hem vertaald en die zijn in 2002 bij De Bezige Bij verschenen onder de titel De herinneringen zien mij.
De bundel is uitverkocht maar schijnt herdrukt te worden. Ik heb hem besteld voor het geval dat..
Eén van de Boekgrrls liet een gedicht van hem lezen en dat vond ik mooi. De dichter ziet vanuit een hoge positie het drukke avondleven, de flikkerende lichten van het reusachtige  New York, daalt ahw af, beschrijft liften, drukke straten, etalages, en zoomt dan in op een stille kamer waarin iemand ( de dichter?) Schubert speelt alsof hij alleen op de wereld is.

28 oktober
Mooie dag gisteren. Mijn zus kwam uit Deventer en we konden weer heerlijk een beetje nostalgen. Maar dat niet alleen, het is ook spannend dat haar grote reis steeds dichterbij komt. Ze is zich heel goed aan het voorbereiden, heeft al heel veel voorwerk verricht door informatie over de te bezoeken landen en steden te verzamelen, oefent met een filmtoestel, enz.
Toen ze net weg was, kwam de vorige Jachmanse even bijpraten. Grappige benaming Jachmanse. Nu heet ík zo.
Ik heb wel eens gehoord, dat in een huis waar veel ziekte of verdriet is geweest, de sfeer daarvan blijft hangen en dat de volgende bewoner zich daar dan niet prettig voelt. In dit huis is er veel ziekte en verdriet geweest bij de vorige bewoners, maar Jachman en ik hebben ons nergens zo fijn en ontspannen gevoeld als juist in dit huis. Ik denk dat de liefdevolle verstandhouding die er bij alle ziekte en verdriet is geweest, een grotere invloed op het huis heeft gehad dan de ellende. Ik mag ze dus wel dankbaar zijn! 

27 oktober
Als Carla hier is, koopt ze vaak planten en struiken voor haar tuin omdat die in Duitsland erg duur zijn. Bij haar vorige huis had ze een prachtige tuin aangelegd op de lemige grond. Alles groeide als kool, alleen was het jammer dat er zich enorme huisjesslakken onder al dat groen verstopten, en daar had ze niet mee gerekend. Die grote beesten doodmaken kon ze niet, dus ze verzamelde ze en bracht ze een heel eind weg. Rust in de tuin. Nee, want toen kreeg ze een naaktslakkenplaag. Beesten die veel viezer waren dan die met hun witte huisjes. Ze klaagde tegen een vriendin en kreeg toen te horen dat ze die eerste soort had moeten houden, want die eten geen planten maar de eieren van naaktslakken! Het waren wijngaardslakken. Vroeger was daar een wijngaardslakkenkweker geweest die over de hele wereld zijn slakken verstuurde. Toen hij dood ging, werden de overgebleven slakken vrijgelaten en die verspreidden zich in de omgeving. Nu is ze gek met die dieren!    

26 oktober
Het zou wel eens kunnen klikken tussen de hulp en mij. We hebben even de tijd genomen om elkaar te besnuffelen. Nu kijken hoe het verder gaat, want het lijkt een raspaardje en geen karrepaard, ze weet wat ze wil: secuur en snel werken.

Er is ook weer aan de brug gewerkt en de beekoevers aan de andere kant lijken versterkt. Ben er nog niet wezen kijken. Zou het toch helpen dat iemand van de gemeente, die in Meddo woont en hier elke dag langs komt, aan B&W gevraagd heeft hoe het kan dat het zo idioot lang duurt.
Ik weet precies de namen van de drie ondernemers die er mee bezig zijn, die zou ik dus nooit iets aan mijn huis laten doen.
Vanmorgen waren ze er al om goed 7 uur met groot materieel en veel knipperlichten. En ze kunnen mijn dreigement nog niet eens gelezen hebben!! Stille kracht!

Een half uur aan de telefoon gekletst met een oude vriend van vroeger. Bij de reünie van onze middelbare school, vijf/zes jaar geleden, hebben we elkaar nog even in het echt gesproken. Hij woont een eind weg en kan nu niet meer zelfstandig reizen. Zijn vrouw kwam uit Miste, een andere buurtschap. Vroeger heeft hij aan dezelfde weg gewoond waaraan ik nu al 40 jaar een eind verderop woon. Zijn jeugd ligt hier, in het bos, Huppel en Meddo. 't Hilgelo was er nog niet in zijn jeugd. Mooi, zo'n hernieuwd contact.   

25 oktober
Al weer een week verder! Hij vloog voorbij. 't Belangrijkste was voor mij, dat de hechtingen eruit gingen en er een ontsteking door ontstaan bleek. Niet door dat eruit halen natuurlijk, maar door de nietjes. De oplossing is een zó goor stinkend antibioticum, dat ik mijn adem inhou voor ik het busje met de capsules opendoe en vervolgens  kokhalzend dat spul naar binnen spoel. Maar het helpt wel!
Het blijde nieuws is verder de komst van een hulp in de huishouding. Ik ken haar nog niet, maar als ze net zo hard werkt als de noodhulp die er vrijdagmorgen was, dan wordt het hier een prachtig glimmend huis.
Ik zag er vreselijk tegen op om een vreemde voor me te laten poetsen, maar dat bleek echter zeer snel te wennen, merkte ik vrijdag. Bij de koffie was het al gewoon geworden.

18 oktober
Gisteren  heb ik  echt een stuk(je) buiten gelopen, helemaal tot aan de zandweg! Oppassen om niet met een kruk in een mollengang te steken, maar verder was het heerlijk. Marieke was er bij, alleen had ik het misschien nog niet gedurfd. 

Heb je wel eens sokken aangetrokken met behulp van zo'n vernuftig apparaat? Het mijne lijkt op een ondiep schuitje met twee lange linten eraan. Je knutselt eerst de sok over het schuitje heen, gooit het ding op de grond ( hou wel de linten vast, want anders moet je opstaan, je krukken pakken, het helping-handje zoeken dat nog in de keuken blijkt te liggen, teruggaan naar je plek en met het handje het sokkending oprapen) en steekt een voet in het schuitje. Als het goed gaat en je de sok netjes glad er overheen getrokken had, kun je nu oogsten. Trek aan de linten en het wonder geschiedt: de sok zit zo ongeveer op zijn plaats.
De linten zijn voor mij eigenlijk te kort, of de stoel te hoog, mijn armen niet lang genoeg, want ik moet te ver vooroverbuigen bij het aantrekken. Dat mag niet vanwege mogelijke luxatie.  Even nadenken hoe ik dat oplos.

Zondag 16 oktober
Na een drukke en nogal enerverende week ben ik weer terug op het webnest. Het nieuwe lichaamsonderdeel lijkt na een week al op een handig stuk ge'update' Leidje , 't moet alleen nog een beetje inlopen. Het bijkomend interessante aspect van een minibeetje nieuw zijn is, dat ik deze week heel veel aardige meisjes en vrouwen heb leren kennen. Betsy, Antoinette, Els, Melanie, Esther, Ineke, Suzan en Ada hebben me gedoucht, beplakt en intussen over zichzelf wat verteld. Het blijkt dat ik met een paar meisjes en vrouwen raakpunten heb.
- In willekeurige volgorde en ik noem geen namen, maar haar man is familie van een bekende firma, waar ik klant ben; ze verneemt van mij hoe oud de heer H. is, die we allebei aardig vinden. Zijn huis staat trouwens te koop en hij is ook wezen kijken bij ons buurhuis toen dat nog te koop stond.
- Haar huis lijkt als 2 druppels water op het mijne, ook met potscheure in de kökkene en een verbouwde deel. Jammer dat er bij haar geen licht in de kökkene valt, want haar schoonouders hebben een nieuw huis gebouwd pal voor het oude, zodat haar ramen geblindeerd zijn. 
- Zij woont in Groenlo, waar ik lang op de Papendijk woonde, wat ik haar vertelde. Ze keek verbaasd, zij woont daar. Niet in een rijtjeshuis zoals ik toen, maar een stuk verderop in een voormalige boerderij. Ik kende daar alleen de Botterpeter. Ja, op dat huis woonde zij nu! 'k Ben benieuwd of zij weet waarom dat huis die bijnaam had!
- Zij weet precies hoe we wonen en heeft me al zo vaak gezien, zegt ze. Ik haar waarschijnlijk ook, maar als ze een helm op heeft en op een paard zit, ziet ze er uit als zoveel kinderen die hier langsrijden en moeilijk te herkennen zijn. Ze rijdt vaak op het paard van de overbuurman. Die loopt weer heel goed met zijn nieuwe heup en zit ook weer op de grasmaaier, maar rijdt niet meer paard, hoor ik.
Ze is natuurlijk geen kind, maar een jonge vrouw die vindt dat ze een prachtig beroep heeft. We kijken tegelijk naar de lage strepen zonlicht die door de mist heen breken en op de wei vallen naast de lange schaduw van de eik. O, wat is dat mooi, zegt ze zacht. Verwantschap.
- Zij is meer van het handwerk, het strelende gebaar van voorzichtig en secuur afdrogen, het aandachtig deppen waar het pijnlijk kan worden. Ze poedert  mijn voeten, masseert ze zacht en zegt dat ze zo houdt van menthol.
- Zij heeft haar dochter gebeld om te vragen of het kon, dat die een leerling van me was geweest. Ze was nu dertig en had de HBO- opleiding verpleging gedaan met als specialisatie sociale verpleegkunde en werkte nu met kinderen in probleemgezinnen. Ik moet het nog nakijken in oude agenda's.
- Zij is een zachtmoedige iets oudere vrouw, die zegt dat alles normaal met me is en dat ik me geen zorgen moet maken om die paar rode plekjes bij de hechtingen.
- Zij komt binnen om half tien 's avonds en waarschuwt me om niet te lang van te voren de deur van het slot te doen. Ik deed het acht minuten voor de afgesproken tijd.

Deze mensen vind ik van de goede soort. 'k Ben blij met ze. 

13 oktober

Klein verslagje van de ziekenhuistijd.

De operatie ging heel goed, met ruggeprik maar zonder roesje! heb alles zeer wakker meegekregen en vond het fantastisch. Jammer genoeg hadden ze de grote operatielamp waarin je alles kon zien spiegelen vervangen door een verzameling ledlampjes. Rudi, de jonge anesthesist ging telkens achter het scherm kijken en gaf een vroljk ooggetuigeverslag bij mijn hoofd. 'Hij zaagt nu zijn kop eraf!'  
Ik lag op een kamer met drie oudere mannen, 2 aardig, opgewekt, attent en 1 geschifte, die o.a. midden in de nacht begon te zingen. Had wel een mooie stem maar zong als een kind van drie.
Maandag was ik weer thuis.
Het is hier de laatste dagen tamelijk chaotisch,  iedereen wil iets van me weten, komt me iets brengen of wil dat ik iets doe. De huisarts, de apotheker, de fysiotherapeut, de zorgorganisatie, de verzekering en de gemeente-  en ook de hulpverleners zijn kennelijk nieuwsgierig naar die oude mevrouw. Ik ben al gewassen en heb wondverzorging gehad van Betsy, Melanie 2x, Antoinette, Ineke en Suzan. Tot nu toe zijn die kinderen aardig en geduldig met me. De buren, vriendinnen en familie komen langs en bellen op, ik heb het in tijden niet zo druk gehad als in deze 3 dagen.
De groep van vier lag niet bij elkaar, ieder was op een toevallig lege plek op een kamer gelegd, de kamer van vier bleef ongebruikt. Alleen bij fysio zagen we elkaar even. Goedkoper.  We waren er alle vier kwaad over. Had het dan niet zo mooi voorgespiegeld!

6 oktober
Mijn zus is jarig, maar heeft vandaag iets anders aan haar hoofd dan feestvieren. Haar vriendin van altijd is deze week overleden en wordt vandaag gecremeerd. Tineke was geboren op 6 januari en mijn zus precies 9 maanden later. Twee weken geleden is Riet nog bij haar geweest. Ze is blij dat ze dat gedaan heeft. Gisteren schreef ik over Henkie Zwagerman, Tineke was zijn oudere zus.

Gisteren maakte ik kennis met een volbloed nichtje van Jachman, de dochter van zijn broer. Ze woont in Nova Scotia en is nu met haar moeder, een Winterswijkse, hier op familiebezoek. We waren gelijk vertrouwd met elkaar, de dochter heeft het donkere uiterlijk dat in de grootouderkant van  vaderskant zit. Het Spaanse bloed uit Groenlo. Haar man is geboren in Schotland, maar de familie komt uit de Oekraïne. Mijn schoonzus had ik al een paar keer eerder gezien, de laatste keer was wel 10 jaar geleden, zij woont in Ontario. Haar man overleed 2 jaar geleden.
Ik wist dat ze in Nederland zouden komen deze week, maar nu kwamen ze toch nog onverwacht hier. We gaan mailen, Louise en ik. Ze verstaat wel Nederlands, maar schrijft het niet. Ik versta wel Engels, maar ik schrijf het niet goed. Ik ben benieuwd of het gaat lukken.

5 oktober
Huispakken. Het eerste dat ik had was een trainingspak. Die zijn er niet meer al wordt er behoorlijk getraind. Het was een wijde donkerblauwe soort van joggingbroek met elastiek onderin de pijpen en in de taille. Daarboven werd de bloese gedragen, van dezelfde kleur, maar met een platte kraag met een ritssluiting van ijzer en onderaan de mouwen en in de taille ook elastiek. Toen er later geen elastiek meer te koop was, ging alles met koord, touw of band. Alle kinderen hadden er één toen ik in de oorlog op de lagere school zat. De enige variatie bestond uit de erboven gedragen muts. Allemaal zelfgebreid. Onze familie was gespecialiseerd in Lindbergkapjes met een bandje onder de kin en een puntje op het voorhoofd. Wimmie Konings z'n moeder kon een echte bivakmuts breien, maar jammer genoeg was dat soort alleen bedoeld voor jongens. Andere kinderen, Henkie Zwagerman bijvoorbeeld
hadden ijsmutsen in allerlei soorten. Met een ster erin gebreid of, voor de boffers, een hele rand van sterren of voor de meisjes mooi geborduurde bloemen. Soms als een moeder nog garen over had, maakte ze een echte pompon voor bovenop.

Het tweede huispak heb ik nog, maar het is zo vaak gewassen dat het donkergrijs  vlekkerig geworden is, en ook het model is er uit gegaan. Ik heb dat pak jaren geleden van mijn zus gekregen en ik heb het heel vaak 's avonds aangehad.

Nu heb ik het derde en vierde pak, zelf gekocht, één heerlijk dik voor frisse avonden en een dunner pak voor zit- en loopoefeningen. In de catalogus van de webwinkel zitten die pakken strak om de dunne modellen en zien er bijzonder kek uit, maar die van mij uit de plaatselijke pyjamawinkel zitten lekker ruim, en ik hoef er niet mee over straat. Nee, ik ga er ook niet mee op de foto!

4 oktober
De voorlichting aan de 12 heuppatiënten en hun coaches begint er mee dat een fysiotherapeut laat oefenen met krukken. Best een goed idee, want rechtop lopen met krukken, je nieuwe heup niet te veel belasten en niet naar je voeten kijken, valt nog niet eens mee. Ze legt ook uit welke bewegingen we absoluut niet mogen maken, zelfs niet als we slapen. Dat kan nog moeilijk worden.
Vervolgens vertelt een verpleegkundige hoe de dagen in het snelle traject verlopen vanaf het moment van opname tot het ontslag. We moeten hard werken.
Als laatste legt een van de drie orthopedisten uit hoe de operatie precies verloopt, dat ze heel goed werk leveren, dat maar 0,8% verkeerd afloopt, dat dat gewoon pech is en dan krijgen we koffie. We betalen 2.50 voor de parkeerautomaat en denken dat het in de helft van de tijd had gekund als niet alles twee keer was verteld. Eigenlijk drie keer, want we hadden als huiswerk opgekregen om het voorlichtingsboekje goed door te nemen. 
Een van de leukste dingen vind ik de tip om 2 lange schoenlepels aan te schaffen. Eén voor het aantrekken van schoenen en één voor het ophijsen van je broek als die op de enkels hangt. Een andere tip was om een Hartmantuinstoel als douchestoel te gebruiken. Die met de verstelbare rug. De kleur mogen we zelf weten.

3 oktober
Gierende remmen. Een doffe dreun en gerinkel. Een stank van verbrand rubber komt de keuken in drijven als ik de buitendeur opendoe. Er staat een oranje Kever op de weg aan het eind van een dik zwart remspoor. In het bos staat ook een auto, maar daar zie ik zo van een afstandje niets aan. Vanwege het mooie weer zijn er veel fietsers en wandelaars op pad en die staan allemaal belangstellend te kijken naar de auto, waarachter in een mum van tijd twee files ontstaan. Een jongeman staat te bellen naast de Kever en al snel hoor ik sirenes uit het dorp, politie en ambulance. Een andere jongeman maakt foto's en komt dan naar mij toe lopen, wil praten. 'Ik zeg nog, kijk uit, die rijdt zo de weg op, maar hij aarzelde even, ging toen vol in de remmen, maar raakte die stommeling toch nog.' 
Zijn vrienden die voorin zaten waren met hun hoofd tegen de ruit geknald, daar ben je zo in die auto, en zaten op het bankje in de berm. Dat de Kever kapot was vond hij heel erg, die was 60 jaar oud en schitterend opgeknapt. 
  Een uur later wordt hij weggetakeld.

Ik heb genoten van de ingelaste documentaire over Hella Haasse. Wat een geestig en mooi mens. Mij sprak erg aan wat ze over haar bijna 60-jarig huwelijk vertelde. Weten dat je een deel bent van elkaar, maar elkaar de ruimte geven die iedereen voor zichzelf nodig heeft.
De interviewer vroeg of ze het niet erg vond om haar man te verliezen, ze waren immers al zo oud en hij was pas erg ziek geweest, dan dacht je daar toch wel eens aan. Dat zou niet onoverkomelijk zijn, zei ze, want hij was een deel van haar en dus kon ze hem niet verliezen.
In '69 had ze van Java, waar ze geboren was, een zakje zand meegenomen, omdat ze toen dacht dat ze hetzelfde wilde als alle Javanen die naar een ander eiland of land gaan en begraven willen worden met Javazand uitgestrooid op hun borst, want dan liggen ze begraven onder Javaanse aarde. Ze was van idee veranderd, en wilde niet begraven worden, dat idee stond haar niet aan, zij en haar man kozen voor het reinigende vuur. Ze hoopte wel dat ze een niet te ongemakkelijk sterfbed zou hebben.
Verder kwamen de karakters in haar boeken ter sprake. Zelf vond ze 'Claudius Claudianus, een nieuwer testament' haar beste boek, de hoofdpersoon had veel van haar eigen karaktertrekken, de goede, maar zeker ook de minder goede. Ze moest er om lachen. Wisten we die ook eens.

zondag 2 oktober
Gisteren ontmoetten twee troepen spreeuwen elkaar hier boven de wei, terwijl ik toevallig de vuurdoorn fotografeerde in de ondergaande zon. De tijd: 18.49.04.
Ze draaiden een fotorondje waarbij het één groep werd en verdwenen richting Hilgelo. Ze kwamen er niet geweldig scherp op, want ik stond nog op standje dichtbij. Foutje.
  

Op 29 september overleed Hella Haasse. Ze werd 93 jaar. Voor mij heeft ze veel betekend. Allereerst werd ik geraakt door haar beschrijvingen van het leven en de politieke verhoudingen in 'ons' Indië, maar ook vond ik haar boeken goed die over menselijke relaties in verschillende landen en periodes gingen, haar autobiografisch werk, het moeten schrijven en een paar jonge kinderen hebben, haar verwijzingen naar schrijvers die van betekenis voor haar waren, het ouder worden, haar interviews; ze schreef veel moois en interessants, en telkens las ik weer een boek van haar.
Deze acht kon ik snel uit de boekenkast in de kamer plukken, maar volgens mij heb ik er nog meer in een te volle kast in een andere kamer. 


1 oktober
Je kent natuurlijk die raadseltjes van een boer die naar de markt gaat, een koe koopt, z'n handel in het café beklinkt. En dan komt de vraag: hoe heet de boer?  Wel anders maar ook gek hoorde ik vanmorgen de vraag: Hoe oud was Mozart toen hij dit stuk schreef? Het antwoord is heel simpel, 175 gedeeld door 25 plus 10. Zeventien jaar was Mozart toen. Klopt altijd. Zei hij. 
Het eerste getal is het KV-nummer, dat deel je door 25, telt er 10 bij op en zo weet je altijd op welke leeftijd hij iets schreef. Leuke weetjes vind ik dat! Maar hij schreef tot op zijn sterfbed op 39-jarige leeftijd. Zijn laatste onvoltooide werk heeft KV 626. Dan zou hij 35 jaar geweest zijn. Klopt dus niet.

Dat je in de zon zit te zweten op 30 september! Dat is toch niet normaal!
Dat vond de eekhoorn die niet uit de notenboom durfde te komen ook. Wel een halfuur bleef hij onrustig in de splitsing van de hoofdtak zitten loeren naar de hond die in de wei lag die hij over moest steken om weer in zijn bos te komen. Toen Marieke een eindje ging lopen met Isa waagde hij eindelijk de sprong naar de grond. Goed dat hij even wachtte, want Isa vangt eekhoorns. En muizen. En konijnen, enne... nee, dat zeg ik niet. Het kater Katjo, (met de o van onzijdig, het leek namelijk eerst een poes en werd daarom Katja genoemd), is absoluut niet bang voor de honden en heeft er ook niks van te duchten. Deze eekhoorn schatte zijn kansen echter goed in, heel verstandig.
Marieke bracht hertebiefstukjes mee en andere lekkere dingen, peultjes en peren van eigen boom, we hebben heerlijk gegeten.

De campings stromen vol met vooral Duitsers, die hebben weer een lang weekend. De bofkonten. Ik heb de tuinslang weer in gebruik genomen om de bakken en nieuwe boompjes water te geven, ze drogen snel uit nu. Net zomer. Er valt al veel blad.