De jongen die ik alleen van aanzien gekend heb, was toen 12 jaar. Elke dag kwam hij een paar maal langs ons huis. Het is al lang geleden, het zal in 1956 geweest zijn. Ik heb nooit met hem gepraat en toch ben ik hem nooit vergeten, omdat hij me via een omweg een beetje mensenkennis bijbracht, in een tijd dat ik nog vreselijk naïef was. Ik was twintig en nog geen twee jaar getrouwd.

Elke morgen kwam hij over het zandpad langs ons huis aanlopen, een klein joch met een pienter muizengezichtje. Het woonwagenkampje, meestal zo'n drie of vier wagens bijelkaar, lag een kilometer verderop aan het pad. Het eerste jaar dat we daar woonden, had ik hem nooit gezien, hij zou dus wel nieuw zijn op het kamp. Hij zag er keurig schoon uit, korte broek, kniekousen, 's winters een windjack en 's zomers een overhemd, dat weliswaar nooit gestreken werd, maar waar wel een stropdasje op gedragen werd. Toevallig sprak ik op een dag het hoofd van de jongensschool. Ik was toch wel nieuwsgierig naar die jongen.

'Zit er bij jou op school een woonwagenjongen die hier nieuw is?'
'O, je bedoelt kleine Helmuth, ja, die zit bij mij in de zesde, maar hij is hier geboren hoor, zijn ouders staan daar al jaren.'
'Waar ging hij dan eerst naar school?'
'Nergens. Zijn ouders lapten de leerplichtwet aan hun laars en we hebben het toen maar opgegeven Helmuth naar school te krijgen, die kinderen leren het leven in de praktijk. Nee, wat de leerplichtwet niet voor elkaar kreeg, wilde die jongen dit jaar zelf. In september kwam hij vragen of hij op school mocht komen. Natuurlijk vroeg ik hem waarom nú pas en niet toen hij zes was. Weet je wat hij zei? - Toen hoefde het nog niet, maar nu was hij oud genoeg voor de handel en hij had rekenen nodig om de mensen te kunnen bedonderen, dáárom. -
Ik geef hem apart les, alleen in lezen, schrijven en rekenen. Hij leert snel, is intelligent."

En ik leerde dat deze jongen zich beslist staande zou houden in deze wereld. Met twaalf jaar al een doel hebben, dan moet het lukken. Ík had geen doel, ik liet me leven.

Het kwartje moest nog vallen, dat duurde een klein jaar, maar toen begon ik aan de schriftelijke voorbereiding voor het staatsexamen gymnasium.