Bergbeek 6 - Beek-allerlei

Het water van een beek is boeiend, wat leeft erin, hoe hoog staat het, welke kleur heeft het, wat drijft erin, hoe weerkaatst het licht? 
De beekbodem is ook interessant, is het stevig of zak je er in weg, is het wit of modderig, zitten er van die sierlijke ribbels in of is het vlak of met geulen, wat leeft erin?
Ik zal proberen een paar aspecten te beschrijven van onze beek zoals ik die zie.
In het voorjaar is het spannend: komen de grote gele kwikstaarten hier nestelen? Jaren geleden broedden ze in holen in de oever aan de overkant, zodat we ze goed konden bekijken. Jammer genoeg was het zo dicht bij de weg, dat iedereen ze kon zien. De vogels hadden geen last van kinderen of mensen met kano's, maar wel van natuurliefhebbers. Die wilden de nestgangen van dichtbij zien en het liefst de jongen daarin ook nog fotograferen, met flitslicht natuurlijk. Met grote camera's en voorzetlenzen stonden ze in de beek voor de nestgang. Het jaar erop broedden de kwikstaarten daar niet meer. Ook niet meer onder de brug. Elk jaar komen ze nog kijken, maar zich hier vestigen is er niet bij. We blijven hopen.

De kleur van de beek. Soms is bij hoog water het beekwater wit, melkachtig. Al is dat sinds de aanleg van de twee retentiebekkens stroomopwaarts wel veel minder geworden. De Ratumse Beek komt van Duitsland, ontspringt in de buurt van Südlohn, zo'n 20 km van hier. Daar is een ondergronds 'meer', een waterbel met veel kalk, en die voedt de beek. De Willinkbeek gaat ook door kalkrijk gebied en bij hoog water wordt dat kalk meegevoerd. De sleutelbloemen en andere kalkminnende planten langs de beek profiteren ervan.
En niet alleen deze planten, ook de weiden, vroeger tenminste. Waarschijnlijk hebben al honderden jaren geleden - hoelang geleden is niet precies bekend, maar in de 16e eeuw waarschijnlijk- de boeren vloeiweiden aangelegd, een soort retentiebekkens, en met omleidingen via slootjes het kalkrijke water naar weiden getransporteerd die door de vele heide eromheen zuur geworden waren.

Weerkaatsend licht, een trillend lichtpatroon op boomstammen en oeverplanten. Eén van de mooiste cadeautjes bij zonneschijn. Als er een tak dwars in de beek ligt, die ergens achter is blijven haken, dan reflecteert het licht soms in een vast patroon:  afwisselend strepen van boven naar beneden langs een stam en kleine trillende rondjes. Bij kalm stromend water is er alleen een trillend vlekkenpatroon, soms onderbroken door een langsdrijvende eend of een badende vogel.

Over badende vogels gesproken. Op een natuurwebsite stond de waarschuwing om als het vriest geen drinkwater voor de vogels neer te zetten, want als ze zouden gaan baden, zouden de veren aan elkaar vriezen. Ik begreep er niets van. In de natuur baden de vogels nooit bij vriezend weer in de beek of in de vijver. Net of ze dat instinctief weten. Gaan ze dan wel in een klein bakje baden? Als iemand mij dat uit kan leggen, graag!

Beekbodem. Als het water laag staat, wat het tegenwoordig meestal doet, dan is de bodem prachtig te zien. Hij is behoorlijk schoon en de lichte zandige grond heeft golfribbels. Waar het water sneller stroomt, bij smalle stukken, zijn er minigeultjes te zien.
Er zitten veel bochten in de beek en in de rustige binnenbochten wordt zand afgezet. Dat wordt in een vrij korte tijd, zeg een jaar, zo'n dikke laag dat er een strandje ontstaat. In de tussenliggende tijd is het drijfzandachtig en zak je tot je knieën in de modder. Ik heb wel eens een paar laarzen verspeeld dat ik met geen mogelijkheid meer uit de blubber kreeg. Ik moet kinderen wel eens waarschuwen en zeggen dat ze langs de buitenbochten moeten lopen. 

In de beekbodem leven allerlei diertjes, die je alleen aan de luchtbelletjes kunt lokaliseren. Het lokt me niet erg om ernaar te spitten, maar we hadden eens een logeetje, de dochter van een apotheker, die na 10 meter lopen in de beek uitriep:'O, kom eens kijken! een echte medicinale bloedzuiger!' Heerlijk, hoor, zo'n vondst.  Ik hoef niet. Kijk bij medicinale bloedzuiger als je er meer over wilt weten.

Zomaar vondsten. Toen we hier pas woonden, was de beek voor de kinderen een schitterend speelterrein. Met blote voeten door de beek wadend stootten ze wel eens op iets hards. Meestal was het een steen of een tak, maar soms iets bijzonders. Op onze schoorsteen staan een paar stenen rozetten, de afmeting van de drie brokken is ongeveer 16 cm. Komen ze van de havezathe Het Waliën? Dat huis stond hemelsbreed 500 meter hier vandaan. Je gaat toch niet zover met stenen sjouwen om ze hier in de beek te gooien. Ons huis is een armoedig boerenhuis, dus dat zal wel niet van die mooie versieringen gehad hebben. Raadsels.

  

Pomp. Sproeien met drinkwater als je naast een beek woont is van de gekke, vonden we. We kochten een pomp die we in de beek konden leggen en die het water omhoog bracht tot onze aanplant. Het beekwater leek zo schoon, dat de pomp niet verstopt zou raken, dachten we. Toen het niet werkte, drukten we een grote emmer een klein eindje in de beekbodem, legden de pomp daarin en voorkwamen zo dat zand meegezogen werd. Dachten we. Eén dag ging het goed, toen zat de boel weer verstopt. Op de een of andere manier kwam er nu veel meer blad en allerlei drijvend ongeregeld spul naar de emmer toe. Een nylon kous om de zuigmond, een fijnmazig net om emmer en zuiggmond, we probeerden heel slim te zijn, maar behalve zware verkoudheid leverde het niets op.
We lieten een pomp slaan, zo'n 10 meter (navragen bij Jachman. ja klopt!) de grond in en hebben nu voldoende water om te sproeien, alleen die slangen zijn zo zwaar, het sjouwen links om het huis, rechts om het huis is een vermoeiend werk. Het moeten wel dikke zware slangen zijn want de waterdruk en de hoeveelheid water is veel groter dan van de waterleiding. Vijftig meter of meer van die dikke slang rol je niet op een slangenwagentje van de Welkoop.
We installeerden een zwenksproeier in de voortuin. Perfect ging dat, alleen na een maand werd de witte voorgevel bruin van het ijzer in het water. Het buitenleven is niet altijd makkelijk, zucht Leidje lachend.